ABA-ն սկսելիս հաճախ նոր բառեր եք լսում։ Այս բառարանը տարածված տերմինները բացատրում է առօրյա լեզվով, որպեսզի ավելի վստահ մասնակցեք երեխայի թերապիայի մասին զրույցներին։ Ոչինչ անգիր սովորելու կարիք չկա․ օգտագործեք այն որպես տեղեկատու և հարցրեք թիմին, երբ որևէ տերմին անհասկանալի է։
ABA (կիրառական վարքային վերլուծություն)
Գիտական մոտեցում՝ հասկանալու, թե ինչպես են մարդիկ սովորում և ինչպես է գործում վարքը։ ABA թերապիան այս սկզբունքներն օգտագործում է մարդու առօրյա կյանքում կարևոր հմտություններ սովորեցնելու համար։
Մասնակցելու կամավոր համաձայնություն (ասենտ)
Մասնակցի սեփական, շարունակական համաձայնությունը՝ մասնակցելու, որն արտահայտվում է բառերով կամ գործողություններով։ Թիմն այդ համաձայնությանը ուշադրություն է դարձնում պարապմունքների ողջ ընթացքում։
Ելակետային տվյալներ
Տեղեկություն, որը հավաքվում է նախքան նոր նպատակի կամ միջամտության մեկնարկը։ Այն թիմին տալիս է փոփոխությունները չափելու մեկնակետ։
BCBA (խորհրդի կողմից հավաստագրված վարքային վերլուծաբան)
Մագիստրոսի կամ ավելի բարձր մակարդակի կրթություն ունեցող մասնագետ, որը հավաստագրված է Behavior Analyst Certification Board-ի կողմից։ Ձեր BCBA-ն կազմում է երեխայի անհատական պլանը, վերահսկում թիմի աշխատանքը և սերտորեն համագործակցում ընտանիքի հետ։
Վարք
Մարդու ցանկացած գործողություն, որը հնարավոր է դիտարկել և չափել։ ABA-ում վարքը ներառում է առօրյա գործողություններ՝ խոսելը, խաղալը, հագնվելը և հույզերն արտահայտելը, ոչ միայն դժվարություններ առաջացնող վարքը։
Վարքային տեխնիկ (BT) / RBT
Թիմի վերապատրաստված անդամ, որն անմիջապես աշխատում է երեխայի հետ՝ BCBA-ի վերահսկողությամբ։ Գրանցված վարքային տեխնիկը (RBT) կատարել է վերապատրաստման և հավաստագրման հատուկ պահանջները։
Տվյալների հավաքում
Երեխայի՝ պարապմունքների ընթացքում արձագանքելու մասին տեղեկության գրանցում, օրինակ՝ որքան հաճախ է օգտագործում հմտությունը կամ որքան օգնություն է պահանջվում։ Տվյալներն օգնում են թիմին որոշումներ կայացնել դիտարկումների, ոչ թե ենթադրությունների հիման վրա։
Առանձին փորձերով ուսուցում (DTT)
Կառուցվածքային ուսուցման ձև, որը հմտությունները բաժանում է փոքր քայլերի՝ յուրաքանչյուրի հստակ սկզբով և ավարտով։ DTT-ն ուսուցման մի քանի հնարավոր մոտեցումներից մեկն է։
Վարքի ֆունկցիոնալ գնահատում (FBA)
Վարքի պատճառը հասկանալու գործընթաց՝ դիտարկելով, թե ինչ է լինում դրանից առաջ, հենց վարքը և դրանից հետո տեղի ունեցողը։ Այս տեղեկությունն օգնում է թիմին պլանավորել աջակցությունը և որոշել՝ ինչ հմտություններ սովորեցնել։
Հմտության ընդհանրացում
Հմտության օգտագործումը նոր միջավայրերում, նոր մարդկանց հետ կամ նոր իրավիճակներում։ Օրինակ՝ օգնություն խնդրելը տանը և դպրոցում, ոչ միայն պարապմունքների ընթացքում։
Նպատակ
Կոնկրետ, չափելի հմտություն կամ փոփոխություն, որի ուղղությամբ աշխատում է թիմը։ Նպատակներն անհատական են, ընտրվում են ընտանիքի հետ միասին և պարբերաբար վերանայվում։
Միջամտություն
Ուսուցման ռազմավարություններ և աջակցություն, որոնք օգնում են մասնակցին զարգացնել հմտություններ կամ նվազեցնել ուսուցմանը, անվտանգությանը կամ կյանքի որակին խանգարող վարքը։
Հմտության պահպանում
Հմտության շարունակական օգտագործումը ժամանակի ընթացքում՝ ուղղակի ուսուցումը նվազեցնելուց հետո։ Թիմն առաջընթացը վերանայելիս ստուգում է նաև հմտության պահպանումը։
Ուսուցում բնական միջավայրում (NET)
Ուսուցում, որը տեղի է ունենում առօրյա զբաղմունքների և խաղի ընթացքում՝ հաճախ հետևելով մասնակցի հետաքրքրություններին։
Վստահելի կապի ձևավորում (pairing)
Մասնակցի և թիմի անդամի միջև դրական, վստահելի հարաբերության ձևավորում՝ հաճախ հաճելի համատեղ զբաղմունքների միջոցով, նախքան ավելի կառուցվածքային ուսուցման մեկնարկը։
Ծնողների և խնամողների ուսուցում
Հանդիպումներ, որոնց ընթացքում խնամողներն ու BCBA-ն միասին քննարկում են պլանը և այն աջակցելու ձևերը՝ հաշվի առնելով ընտանիքի առօրյան։
Դրական ամրապնդում
Երբ վարքին հաջորդող որևէ բան մեծացնում է այդ վարքի կրկնվելու հավանականությունը։ Այն, ինչն ամրապնդող է, յուրաքանչյուր մարդու համար անհատական է։
Հուշում և հուշումների աստիճանական նվազեցում
Հուշումն օգնություն է, որը տրվում է մասնակցին քայլը կատարելու համար, օրինակ՝ ժեստ, բանավոր հուշում, պատկեր կամ ֆիզիկական ուղղորդում։ Հուշումների աստիճանական նվազեցումը նշանակում է այդ օգնության կրճատում, երբ մասնակիցն ավելի ինքնուրույն է դառնում։ Երեխայի պլանում Ձեզ բացատրվում է՝ ինչպես են օգտագործվում հուշումները։
Փոխարինող վարք
Հմտություն, որը սովորեցվում է նույն կարիքն ավելի անվտանգ կամ արդյունավետ ձևով բավարարելու համար, ինչ դժվարություններ առաջացնող վարքը։ Օրինակ՝ մարդու ուշադրությունը գրավելու համար նրա ձեռքին դիպչելը։
Ամրապնդման ժամանակացույց
Որքան հաճախ է տրամադրվում ամրապնդումը։ Ժամանակացույցը հաճախ փոփոխվում է՝ աստիճանաբար ավելի նման դառնալով առօրյա կյանքին։
Վարքի աստիճանական ձևավորում
Հմտության ուսուցում՝ ամրապնդելով փոքր քայլերը, որոնք աստիճանաբար մոտենում են վերջնական հմտությանը։
Թիրախային վարք
Հստակ սահմանված վարք, որը թիմը փորձում է ավելացնել կամ նվազեցնել։ Այն նկարագրվում է այնպես, որ բոլորը կարողանան նույն ձևով դիտարկել և չափել։
Առաջադրանքի վերլուծություն
Բազմաքայլ հմտության բաժանումը փոքր քայլերի։ Օրինակ՝ ձեռքերը լվանալը կարող է բաժանվել ջուրը բացելու, ձեռքերը թրջելու, օճառելու, ողողելու և չորացնելու քայլերի։
Թերապիայի պլան
Ձեր BCBA-ի կազմած գրավոր փաստաթուղթ, որը նկարագրում է երեխայի ներկայիս հմտությունները, նպատակները, ուսուցման ռազմավարությունները և առաջարկվող ծառայության ժամերը։ Այն քննարկվում է Ձեզ հետ և պարբերաբար թարմացվում։
Այս տերմինները սովորելը գործընթաց է, ոչ թե քննություն։ Խնդրեք Ձեր BCBA-ին կամ թիմին բացատրել անհասկանալի ամեն բան։ Հստակ հաղորդակցությունը ամուր համագործակցության մասն է։